Иссиқкўлдаги кемалар қандай пайдо бўлган?

Иссиқкўл минтақасида ёзда кўлда турли хил кемалар ва қайиқларни кўришингиз мумкин. Улар кўпинча кўлда дам олувчиларни ташиш воситаси сифатида ишлатилади. Ушбу тармоқ минтақада қандай ташкил этилган? Узпресс нашри турмуш нашрига таяниб тарих саҳифаларига назар ташлайди.

Иссиқкўл водийсида кемачиликнинг бошланиши 1900-йилларга тўғри келади. Ўша пайтда кемаларнинг эгаларидан бири савдогар Сулайманов бўлган. У савдогарлик билан шуғулланиб, битта елканли кемаси (300 тонна юк кўтарган) ва учта елканли кемаси бўлган. Ҳозирги Жарғилчак қишлоғи жойлашган жойда Сулаймановнинг арчани қайта ишлаш заводи бўлган. Кемаларга юкланган арчалар Рибачье портига етказилиб, сўнгра Пишпекка жўнатилиб турган.

1926-йили Иссиқкўлда йўловчиларни ташишнинг очилиш маросими

1924-йилда қишлоқ хўжалиги коммунаси томонидан Туп кўрфазида «Коммунар»  ва «Красный восток»  моторли катерлари қурилган. Уларнинг ҳар бирининг ташиш ҳажми 6-8 тоннани ташкил этган. Улар асосан дон маҳсулотлари, қишлоқ хўжалиги ва саноат учун қурилиш материалларини ташиган. Йилдан-йилга кўл водийсида саноат ва қишлоқ хўжалигининг ривожланиши билан сув транспортига бўлган талаб ўсишни бошлади. Шу сабабли, 1925-йилнинг охирида Рибачье қишлоғида Ўрта Осиё денгиз ташиш маъмуриятининг Рибачье давлат кемачилик компанияси (бош офиси Тошкентда жойлашган) очилди ва 1926-йилда Қорақўл қўнимгоҳи қурилган.

 

1926-йилда Чўнг Жарғилчакда юк кўтариш салоҳияти 200 тонна бўлган «Прогресс» ва «Пионер» кемалари қурилиб, 1927-йилда фойдаланишга топширилган. Ушбу кемалар Рибачье-Қорақўл йўналишида 5 кун ичида ўтган. Бу даврда Хитой Республикаси билан савдо алоқалари ўрнатилиб, кемалар билан Рибачьедан ​​Қорақўлга саноат моллари, нефть маҳсулотлари келса, Қорақўлдан ​​Рибачьега жун, тери ва бошқа қишлоқ хўжалиги хом ашёлари ташилган. Ушбу хомашё Шинжонга (Ғарбий Хитой) жўнатилиб турган.

 

1929-йилдан бошлаб Иссиқкўл вилоятида донни қайта ишлаш заводларининг очилиши ва чорвачилик учун совхоз ва колхозларнинг ташкил этилиши Иссиқкўл кемаларида юк ташиш ҳажмининг ўсишига ҳисса қўшиб, юк ташиш ҳажми 12,8 минг тоннага етган. Юк ташиш билан бирга йўловчилар сони кўпайиб, янги кемаларни ишга тушириш зарурати туғилди. Шу сабабли, 1931-йилда Қорақўл қўнимгоҳи қисмида юк кўтариш қобилияти 420 тонна бўлган «Совет Қирғизистони» кемаси ишга туширилди. Бу кеманинг темир каркасларини йиғиш ва ишга тушириш учун Горький шаҳридан мутахассислар таклиф қилинган. Ўша йили 200 тонна юк кўтариш салоҳиятига эга бўлган «Пятилетка» кемаси ҳам ишга туширилди. 1933-йилдан бошлаб кўл бўйидаги қўнимгоҳларда йўловчиларни ташиш учун «Пионер» кемаси ишлай бошлади. Бундан ташқари, Қўй-Сари, Тамға, Жети-Ўғуз, Оқ-Сув курортларининг очилиши билан дам олувчилар ёки бўлмаса йўловчилар сонини кўпайтирди. Шунинг учун йўловчиларни ташиш учун 1935-йилнинг 1-сентябрида «Киров»  кемаси ишга туширилган.

 

 

Қирғизистон иқтисодиётининг ўсиши билан юк ташиш ҳажми ортишни бошлаган. Масалан, 1931-йилда 29,6 тонна, 1932-йилда 36,5 тонна, 1934-йилда 41,6 тонна, 1935-йилда 50,6 тонна ва 1936-йилда 56,5 тонна юк ташилган.

 

Кўл бўйида кемаларни ўз-ўзини йиғиш учун техник база йўқлиги сабабли, 1937-йилда Балхаш-Илий кемасозлик заводидан «Комсомол» ва «Обь» кемалари алоҳида олиб келинган, Рибачье қўнимгоҳи қисмида бирлаштирилиб, 1938-йилда  ишга кирган. 1936-йилда «Томчи» совхозида юк кўтариш салоҳияти 75 тонна бўлган Иссиқкўл пароходи ишга туширилди.

 

Кўлда кемалар сонининг кўпайиши билан юк ташишнинг ва йўловчиларнинг сони ҳам ошган. Улуғ Ватан уруши даврида дон, озиқ-овқат,  иссиқ кийимларни ташиш биринчи ўринга қўйилган. 1939-йилда 18 минг тонна дон ташилган бўлса, 1941-йилда дон етказиб бериш 30,8 минг тоннага етган. 1941-йилдан 1945-йилгача юк ташиш билан бирга йўловчилар сони ҳам кўпайган.

 

1941-1945-йиллари юк ташиш билан бирга йўловчиларни ташишнинг сони ҳам кўпайган. Сабаби, аскарларни, шунингдек эвакуация қилинган инсонларни кема билан олиб келишган. Масалан, 1941-йилда йўловчи ташиш 3,5 минг кишини ташкил этган бўлса, 1943-йилда 45,3 минг кишини ташкил этди. Улуғ Ватан уруши тугаши билан кўл шаҳрида босқичма-босқич иқтисодий ўсиш ва Бистровка-Рибачье темир йўлининг қурилиши билан қайтадан кемачиликда юк ташиш яна устувор вазифага айланди. Бундан ташқари, Иссиқкўл вилоятининг туман ва шаҳарларида озиқ-овқат саноатининг ўсиши, гўшт-сут заводлари, Жирғалан кўмир конини, Курмўнту цемент заводининг ишга туширилиши юк ташиш ҳажмини оширган.

Aлоқадор хабарлар

Изоҳ